‘Elke keer dat je geen port drinkt, is verspilde tijd’ – Percy Croft
Heb je ooit portwijn geprobeerd?
Deze iconische versterkte Portugese wijn verovert al eeuwenlang de harten en smaakpapillen van wijnliefhebbers (vooral schrijvers en politici) over de hele wereld. Maar de reputatie ervan schommelt tussen ontoegankelijke luxe en een drankje voor opa.
In deze beginnersgids verkennen we de fascinerende wereld van portwijn. Van Tawny tot White tot Ruby tot zelfs cocktails, laten we je zien waarom port zoveel meer is dan alleen een dessertwijn voor de elite.
Dus ga lekker zitten, ontspan en laten we samen door de betoverende wereld van portwijn varen.
Ga naar;
Wat is portwijn?
Laten we eerst een veelvoorkomend misverstand uit de weg ruimen. Port is geen likeur of sterke drank, ondanks wat sommigen denken. Het is gewoon wijn, maar dan met een twist. Port wordt gemaakt van een blend van druiven, waarbij ongeveer 110 verschillende variëteiten zijn toegestaan in het productieproces van port. In de praktijk worden er echter maar zo'n 30 regelmatig gebruikt, waarvan er vooral zes het meest voorkomen.
De magie van port zit in het unieke productieproces. Het begint allemaal met gewone druivensap, of "most", zoals dat in de wijnwereld heet. Maar hier wordt het interessant. Port is een versterkte wijn, wat betekent dat er halverwege het fermentatieproces een heldere, neutrale spirit wordt toegevoegd, meestal een brandewijn van 77% alcohol.
Door deze toevoeging stijgt het totale alcoholpercentage naar ongeveer 20% en wordt de gist gedood, waardoor er een heerlijk zoete wijn overblijft dankzij de natuurlijke suikers van de druiven, met ongeveer 100 gram suiker per liter - vergelijkbaar met Coca-Cola!
Daarna gaat port een van de drie kanten op: White, Tawny of Ruby.
Waar komt portwijn vandaan?
De geschiedenis van portwijn gaat terug tot de 17e eeuw, toen Britse handelaren in Noord-Portugal brandewijn begonnen toe te voegen aan Portugese wijnen om ze te behouden tijdens lange zeereizen. Deze praktijk ontwikkelde zich verder en in de 18e eeuw was de Dourovallei in Portugal uitgegroeid tot de exclusieve productieregio voor portwijn. De populariteit van de wijn nam toe en al snel werd hij een vaste waarde op de Britse markt en ver daarbuiten.
Port in de cultuur
"Port is de wijn bij uitstek voor de stevige drinker...Zijn charme nodigt uit tot overdaad. Port is niet voor de heel jongen, de ijdelen en de actieven. Het is de troost van de ouderdom en de metgezel van de geleerde en de filosoof...bedoeld om na het diner te drinken. Hij moet aan tafel worden gedronken; alleen zo, in de mannelijke rust die volgt wanneer de vrouwen zich hebben teruggetrokken– Evelyin Waugh schreef in zijn Guide to Wine uit 1948 voor House & Garden magazine.
Hoewel port internationaal wordt geprezen om zijn unieke smaakprofiel, veelzijdigheid en vermogen om prachtig te rijpen, hangt er ook een wat stoffig stigma omheen. Het wordt vaak gezien als een overdreven verfijnde, erg mannelijke, zware wijn – en is daardoor niet de populairste keuze onder jongere wijnliefhebbers.
(maar lees vooral verder om te ontdekken hoe je port van de roaring twenties naar de jaren 2020 brengt)
Hoe verschilt portwijn van gewone wijn?
1. Het versterkingsproces
Het belangrijkste verschil tussen portwijn en gewone wijn zit in het versterkingsproces. Tijdens de fermentatie wordt een neutrale druivenspirit aan de wijn toegevoegd, waardoor het alcoholpercentage stijgt en het fermentatieproces stopt. Daardoor blijft er restsuiker in de wijn achter, wat zorgt voor een zoetere smaak dan bij gewone wijn.
2. Hoger alcoholpercentage
Door het versterkingsproces heeft portwijn doorgaans een alcoholpercentage tussen de 19% en 22%, aanzienlijk hoger dan gewone wijn, die meestal tussen de 12% en 15% ligt.
3. Unieke smaken en kenmerken
Het versterkingsproces en de rijpingsmethoden die bij de productie van portwijn worden gebruikt, dragen bij aan het uitgesproken smaakprofiel. Portwijnen laten vaak tonen zien van gedroogd fruit, noten, karamel en specerijen, met een zachte, volle textuur.
Soorten portwijn
Portwijn wordt gemaakt van zowel blauwe als witte druiven, elk met hun eigen unieke kenmerken en productiemethoden.
Rode ports
‘De eerste plicht van port is om rood te zijn’ – zoals ooit beroemd gezegd door Ernest Cockburn, een gerenommeerde naam in de portwijnwereld aan het begin van de 20e eeuw.
Ruby Port
Ruby Port is een jonge, fruitige stijl port die korter rijpt in grote eikenhouten vaten. Deze stijl laat de levendige, frisse fruitsmaken van de wijn mooi uitkomen en is meestal de meest betaalbare soort port.
Vintage Port
Vintage Port wordt gemaakt van de beste druiven uit één uitzonderlijk oogstjaar en wordt alleen geproduceerd in jaren waarin de kwaliteit hoog genoeg wordt bevonden. De wijn rijpt kort in eikenhouten vaten voordat hij wordt gebotteld en vervolgens tientallen jaren verder kan rijpen. Vintage Ports staan bekend om hun complexe smaken, intense fruittonen en lange rijpingspotentieel.
Late Bottled Vintage (LBV) Port
LBV Port wordt gemaakt van druiven uit één oogstjaar, maar rijpt langer (4-6 jaar) in eikenhouten vaten voordat hij wordt gebotteld. Door deze langere rijping ontstaat een meer ontwikkelde, toegankelijke wijn met enkele kenmerken van Vintage Port, maar dan tegen een vriendelijkere prijs.
Crusted Port
Crusted Port is een blend van wijnen uit verschillende oogstjaren die tot vier jaar rijpen in eikenhouten vaten. De naam verwijst naar het bezinksel (of de "korst") dat zich in de fles vormt tijdens het rijpen. Dit type port biedt een mooie balans tussen de jeugdige fruitigheid van Ruby Port en de complexiteit van Vintage Port.
Tawny Port
Tawny Port (10, 20, 30, 40 jaar)
Tawny Port rijpt langdurig in eikenhouten vaten, waardoor geleidelijke oxidatie en verdamping plaatsvinden. De wijnen worden geblend om een consistente stijl te bereiken en dragen een leeftijdsaanduiding (10, 20, 30 of 40 jaar), die de gemiddelde leeftijd van de wijnen in de blend weergeeft. Tawny Port biedt smaken van noten, karamel en gedroogd fruit, met een zachte, zijdezachte textuur.
Colheita Port
Colheita Port is een Tawny Port gemaakt van druiven uit één oogstjaar, die minstens zeven jaar rijpt in eikenhouten vaten voordat hij wordt gebotteld. Het combineert het jaarkarakter van een specifiek oogstjaar met de oxidatieve rijping van Tawny Port, wat resulteert in een complexe en elegante wijn.
Witte portwijnen
Droge witte port
Droge witte port wordt gemaakt van witte druivenrassen en wordt droog vergist vóór de versterking. Meestal is deze stijl licht van body, fris en verkwikkend, waardoor het een uitstekend aperitief of cocktailingrediënt is.
Zoete witte port
Zoete witte port wordt op vergelijkbare wijze gemaakt als Ruby Port, maar dan met witte druivenrassen. De wijn is zoet, fruitig en wordt vaak gekoeld geserveerd als dessertwijn.
Kleurvariaties in portwijn
Rode portwijn
Rode portwijnen, zoals Ruby, Vintage, LBV en Crusted, worden gemaakt van rode druivenrassen en hebben diepe robijnrode tot paarse tinten.
Witte portwijn
Witte portwijnen worden gemaakt van witte druivenrassen en variëren in kleur van licht strogeel tot goudkleurig.
Rosé portwijn
Rosé Port is een minder gangbare stijl, gemaakt van een blend van rode en witte druiven of door het contact tussen rode druivenschillen en het sap te beperken, wat zorgt voor een roze kleur.
Tawny portwijn
Wat is Tawny Port?
Tawny Port is een stijl portwijn die langdurig rijpt in eikenhouten vaten, waardoor geleidelijke oxidatie en verdamping plaatsvinden. Dit proces resulteert in een wijn met een kenmerkende taankleur en een zacht, nootachtig smaakprofiel.
Rijpingsproces en kenmerken
Tawny Port-wijnen rijpen in eikenhouten vaten, meestal 10, 20, 30 of 40 jaar, al bieden sommige producenten ook Tawny Ports met een nog hogere leeftijdsaanduiding aan. Naarmate de wijn rijpt, ontwikkelt hij een complex palet aan smaken en aroma’s, waaronder karamel, noten, gedroogd fruit en specerijen.
Proefnotities en smaken
Tawny Ports staan bekend om hun rijke, nootachtige smaken, met tonen van karamel, vanille, gedroogd fruit (zoals vijgen en rozijnen) en een vleugje specerijen. De textuur is zacht en zijdeachtig, met een lange, elegante afdronk.
Hoe kies je een Tawny Port
Let bij het kiezen van een Tawny Port op de leeftijdsaanduiding, want die geeft je een idee van de complexiteit en het smaakprofiel van de wijn. Oudere Tawny Ports (30 of 40 jaar) laten intensere tonen van noten en karamel zien, terwijl jongere Tawny Ports (10 of 20 jaar) meer fruitkarakter behouden.
Tawny Port serveren en bewaren
Tawny Port komt het best tot zijn recht als hij licht gekoeld (55-60°F of 12-15°C) wordt geserveerd in een klein, tulpvormig glas. Eenmaal geopend kun je Tawny Port, afhankelijk van de leeftijd van de wijn, enkele weken tot een paar maanden bewaren op een koele, donkere plek.
Interessante weetjes over Tawny Port
-
Tawny Port wordt vaak gezien als een veelzijdigere en toegankelijkere stijl port, omdat je hem puur kunt drinken, kunt combineren met allerlei gerechten of kunt gebruiken in cocktails.
-
De leeftijdsaanduiding op het etiket van een Tawny Port geeft de gemiddelde leeftijd aan van de wijnen in de blend, niet de werkelijke leeftijd van de jongste wijn.
Ruby portwijn
“Ruby port is als een vrouw. Van vrouwen wordt verwacht dat ze het onmogelijke doen. Hetzelfde blijven, dezelfde kleur en zoetheid en fruitigheid behouden. Om dat te bereiken heeft Ruby geen hout nodig. Hij rijpt in enorme, eeuwenoude kuipen, waar oxidatie minimaal is.” – Julia Costa, The True Purpose of Vines
Wat is Ruby Port?
Ruby Port is een jonge, fruitige stijl Portwijn die korter rijpt in grote eikenhouten vaten of roestvrijstalen tanks. Deze wijn staat bekend om zijn levendige rode kleur en intense fruitsmaken.
Productieproces en kenmerken
Ruby Port wordt gemaakt van een blend van rode druivenrassen en rijpt 2-3 jaar in grote eikenhouten vaten of roestvrijstalen tanks om zijn frisse, fruitige karakter te behouden. Daarna wordt de wijn gebotteld en vrijgegeven om te drinken, zonder noemenswaardige verdere rijping.
Proefnotities en smaken
Ruby Port laat de levendige, jeugdige fruitsmaken van de wijn mooi naar voren komen, met tonen van rijpe bessen, kersen en pruimen. Hij heeft een medium tot volle body, een uitgebalanceerde zoetheid en een licht stevige tanninestructuur.
Soorten Ruby Port
Naast standaard Ruby Port zijn er ook Reserve en Premium Ruby Ports, gemaakt van druiven van hogere kwaliteit en soms iets langer gerijpt.
Ruby Port serveren en bewaren
Ruby Port komt het best tot zijn recht op kamertemperatuur (60-65°F of 15-18°C) in een klein, tulpvormig glas. Na opening drink je hem het best binnen een paar dagen tot een week, omdat de jeugdige fruitsmaken snel kunnen vervagen.
Witte Portwijn
Wat is White Port?
White Port is een stijl Portwijn die wordt gemaakt van witte druivenrassen, zoals Malvasia Fina, Gouveio en Codega. Deze kan zowel in droge als zoete stijl worden gemaakt.
Productieproces en kenmerken
White Port wordt gemaakt door witte druivenrassen te vergisten en de wijn te versterken met neutrale druivenspiritus. Daarna rijpen de wijnen in eikenhouten vaten of roestvrijstalen tanks, afhankelijk van de gewenste stijl.
Proefnotities en smaken
Droge White Port is licht van body, fris en verkwikkend, met hints van citrus, noten en kruiden. Zoete White Port heeft meer body, met smaken van rijp fruit, honing en florale tonen.
Soorten White Port
White Ports kunnen worden ingedeeld als Dry, Semi-Dry of Sweet, op basis van het restsuikergehalte in de wijn.
White Port serveren en bewaren
White Port komt het best tot zijn recht gekoeld (45-50°F of 7-10°C) in een klein, tulpvormig glas. Droge White Port wordt vaak gedronken als aperitief of in cocktails, terwijl zoete White Port meestal als dessertwijn wordt geserveerd. Na opening kun je White Port enkele weken bewaren op een koele, donkere plek.
Portwijn en foodpairing
Portwijn combineren met eten kan je eetervaring naar een hoger niveau tillen en de veelzijdigheid van deze iconische versterkte wijn laten zien.
Tawny Port-combinaties
Tawny Port past goed bij desserts met noten en karamel, zoals pecannotentaart, crème brûlée of cheesecake met karamel. Hij combineert ook mooi met gerijpte kazen zoals oude cheddar, Gouda of Parmigiano-Reggiano.
Combinaties met Ruby Port
Ruby Port, met zijn levendige fruitsmaken, past goed bij pure chocolade, desserts met bessen en blauwschimmelkazen zoals Stilton of Roquefort.
Combinaties met White Port
Droge White Port is een uitstekend aperitief en past goed bij lichte hapjes, zoals olijven, amandelen of charcuterie. Zoete White Port combineert mooi met fruitdesserts, zoals appel- of perentaart.
Dessertcombinaties
Port is een natuurlijke partner voor een breed scala aan desserts, van traktaties met chocolade en karamel tot fruitdesserts en gebak.
Combinaties met kaas
Port en kaas zijn een klassieke combinatie. Tawny Ports passen goed bij gerijpte, nootachtige kazen, terwijl Ruby Ports blauwschimmelkazen en zachte, romige kazen zoals Brie of Camembert mooi aanvullen.
Portcocktails
Als pure Port niet helemaal jouw smaak is, zijn cocktails een briljant moderne keuze en een makkelijke toevoeging aan elk feest. Het unieke smaakprofiel maakt Port een uitstekend ingrediënt om diepte, zoetheid en complexiteit toe te voegen aan mixdranken.
Klassieke portcocktails
P&T (Port en Tonic)
Begin met een eenvoudig recept zoals de Port en Tonic, een speelse twist op de geliefde G&T:
Ingrediënten:
- 2 oz (60 ml) White Port
- 4 oz (120 ml) tonic
- IJs
- Partje citroen of takje munt als garnering
Bereiding:
-
Vul een highballglas met ijs.
-
Meet 2 oz (60 ml) White Port af en schenk dit over het ijs in het glas.
-
Vul de White Port aan met 4 oz (120 ml) tonic.
-
Roer de drank voorzichtig door zodat de White Port en tonic goed mengen.
-
Garneer met een partje citroen of een takje munt, afhankelijk van je voorkeur.
-
Serveer de Port en Tonic direct en geniet van je verfrissende cocktail!
Experimenteer met verschillende Portstijlen en mixers om je eigen unieke cocktails te creëren.
Port – maar dan als Old Fashioned
Ingrediënten:
- 3 cl Tawny
- 2,5 cl whisky bourbon of gerijpte rum
- 1 barlepel marmelade
- 2 cl soda
Bereiding:
- Vul het glas met ijs.
- Doe de volgende ingrediënten in de shaker: Taylor's 10 Year Old Tawny, bourbon whisky en een barlepel marmelade.
- Shake. Zeef dubbel in het glas. Voeg de soda toe en roer zachtjes.
- Garnering: marmelade en gemberrook
- Glas: on the rocks
Port Lemonade
Als het leven je dit keer citroenen geeft, maak er dan eens Port Lemonade van.
Ingrediënten:
- 1.5 oz (45 ml) Ruby Port
- 0.75 oz (22.5 ml) vodka
- 3 oz (90 ml) limonade
- IJs
- Limoenpartje of -schijfje ter garnering
Bereiding:
-
Vul een cocktailshaker met ijs.
-
Schenk 1.5 oz (45 ml) Ruby Port in de shaker.
-
Voeg 0.75 oz (22.5 ml) vodka toe aan de shaker.
-
Meet 3 oz (90 ml) limonade af en schenk dit in de shaker.
-
Knijp een klein limoenpartje uit boven de shaker (optioneel, voor extra limoensmaak).
-
Zet het deksel op de shaker en shake krachtig gedurende ongeveer 10-15 seconden om de ingrediënten te koelen en te mengen.
-
Doe een paar ijsblokjes in een hoog glas (zoals een highball- of Collins-glas).
-
Zeef de cocktail uit de shaker in het voorbereide glas over het ijs.
-
Garneer met een limoenpartje of -schijfje op de rand van het glas.
-
Roer desgewenst zachtjes door en geniet van je verfrissende Port Lemonade-cocktail!
Kan ik Coravin gebruiken voor port?
Hoewel het verleidelijk is om je Coravin Timeless system te gebruiken voor al je favoriete wijnen, inclusief port, is dat niet altijd de beste keuze. De unieke eigenschappen van port, zoals het hogere alcoholpercentage en de zoetheid, kunnen voor uitdagingen zorgen bij het gebruik van een traditionele Coravin.
Om te beginnen is het Coravin-systeem ontworpen voor wijnen met een alcoholpercentage tussen 11,5% en 13,5% ABV, terwijl port meestal rond de 20% ABV ligt. Dat hogere alcoholpercentage kan de prestaties van de Coravin beïnvloeden en het apparaat mogelijk beschadigen.
Maar als je toch graag een bewaarsysteem voor je port wilt gebruiken, is de Coravin Pivot misschien een betere optie. De Pivot is ontworpen voor alle soorten wijn, ongeacht het alcoholpercentage of het type kurk. Het gebruikt een speciale stop die de kurk vervangt, voor een goede afsluiting zodat je de wijn kunt schenken zonder deze aan zuurstof bloot te stellen.
Houd er rekening mee dat Port, zelfs met de Pivot, na opening niet zo lang goed blijft als stille wijnen. De Pivot helpt de levensduur van je Port met een paar weken tot ongeveer een maand te verlengen, afhankelijk van de stijl, maar voor de beste smaak en kwaliteit kun je Port toch het best binnen een relatief korte periode drinken.
Wat ga je als eerste proberen?
De wereld van Port is een schatkamer vol heerlijke ontdekkingen die wachten om ontkurkt en geproefd te worden. Van de levendige en brutale Ruby Port tot de elegante en verfijnde Tawny Port: er is een stijl voor elke smaak en stemming.
Met een beetje creativiteit en een open blik ontdek je al snel dat Port allang niet meer alleen thuishoort op stijve diners en in kamers vol sigarenrook. Het is tijd om deze klassieker naar de 21e eeuw te brengen en er het stralende middelpunt van elk feestje van te maken. Mix een ronde Portcocktails en zie hoe je vrienden versteld staan van je mixskills. Van de klassieke Port and Tonic tot een gedurfde Port Manhattan: de mogelijkheden zijn eindeloos.