Middeleeuwse kastelen, het Franse platteland aan de oevers van de Rhône, de exclusiviteit van het herkomstgebied en het mysterieuze karakter van de blend maken Châteauneuf-du-Pape tot een van de spannendste en meest geliefde wijnen die er zijn. Maar wat maakt deze wijn nu ECHT zo legendarisch? Onze gastschrijver Jacqueline Coleman van History and Wine neemt je mee terug in de tijd en vertelt wat deze wijn zo bijzonder maakt.
Slechts zo’n drie kilometer ten oosten van de zuidelijke oevers van de Rhône ligt een piepklein dorp dat iconische Franse wijnen produceert en een grote rol speelt in de wijnbouwgeschiedenis van het land, en misschien wel van de wereld. Châteauneuf-du-Pape is misschien een kleine regio vergeleken met sommige grotere wijngebieden in Frankrijk, maar de gemeente en omliggende gebieden die samen de AOC van Châteauneuf-du-Pape vormen, brengen enkele van de meest geroemde en gezochte wijnen ter wereld voort. Wanneer je dit kleine middeleeuwse dorp in het laagland van de Rhônevallei bezoekt, is het bijna moeilijk te geloven dat dit de geboortegrond is van de legendarische rode blends op basis van Grenache die een prestigieuze plek innemen op wijnkaarten. Maar zodra je het verhaal kent, krijg je diep respect voor de rijke geschiedenis en de specifieke wijnbereiding die ervoor hebben gezorgd dat wijnen uit dit gebied als zo bijzonder worden gezien.
De geschiedenis & wijn van Châteauneuf-du-Pape
De wijnbouw in de gemeente Châteauneuf-du-Pape gaat terug tot een tijd van vóór het vastleggen van gegevens. Toch kreeg het gebied in de 14e eeuw bekendheid toen paus Johannes XXII, de tweede van de pausen die in Avignon verbleven, het dorp charmant genoeg vond om het te kiezen als locatie voor zijn eigen middeleeuwse kasteel. Het kasteel dat nu, grotendeels verwoest, op het hoogste punt van het dorp staat, werd gebouwd tussen 1317 en 1322, waarbij er tot en met 1332 werkzaamheden aan zijn vastgelegd. De naam “Châteauneuf-du-Pape” betekent “het nieuwe kasteel van de paus”, en het was de bouw van dit indrukwekkende bouwwerk die het kleine dorp echt op de kaart zette als zowel de woonplaats van de paus als een centrum voor wijnbouw in de zuidelijke Rhônevallei.
Hoewel de wijnbouw en wijnbereiding zich na de bouw van het fort bleven uitbreiden, vooral tijdens de wijnhandel van de 18e eeuw en verder de 20e eeuw in, raakte het kasteel helaas in verval. Vanaf de 15e eeuw werd het honderden jaren grotendeels verlaten; veel stenen werden weggehaald en gebruikt voor de bouw van huizen in het dorp of voor het versterken van verdedigingsmuren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het bijna volledig verwoest door Duitse soldaten die het dorp binnenvielen. Wat nu nog overblijft, is één enkel deel van de zuidelijke zijde van de donjon, slechts een overblijfsel van het indrukwekkende bouwwerk dat ooit de aandacht trok van de machtige Franse en religieuze leiders van het land.
Een klein dorp & een grote naam in kwaliteitswijn
Châteauneuf-du-Pape was niet voorbestemd om de thuisbasis van machtige leiders te zijn, maar om dé voortrekker te worden in het vastleggen van beschermde gebieden voor Franse wijnbouw en wijnbereiding. Vanaf de jaren 30, onder leiding van Pierre Le Roy de Boiseaumarié, oftewel Baron Le Roy, werd het Franse wijnclassificatiesysteem of de Appellation d’origine contrôlée (AOC) het systeem werd opgericht, en Châteauneuf speelde een grote rol in dat deel van de Franse wijnbouwgeschiedenis. Le Roy was advocaat en wijnbouwer en trouwde in de familie die eigenaar was van Château Fortia in Châteauneuf-du-Pape. Daardoor zette hij zich in voor een manier om de kwaliteitswijnen uit de regio te beschermen. Hij was medeoprichter van het Institut National des Appellations d’Origine (INAO), nu het Institut national de l’origine et de la qualité, de organisatie die de landbouw in Frankrijk reguleert en beschermt. In 1936 werd Châteauneuf-du-Pape de eerste Franse regio met een AOC-status. Zo leidde deze kleine gemeente aan de zuidelijke oevers van de Rhône Frankrijk, en daarmee uiteindelijk de wereld, een tijdperk in waarin kwaliteitsnormen voor wijn voorgoed door de overheid werden gereguleerd en beschermd.
De bijzondere blends van Châteauneuf-du-Pape
Elke wijnregio in Frankrijk heeft zijn eigen specialiteit als het om wijn maken gaat. In Châteauneuf-du-Pape is dat dat elke wijn een blend moet zijn van druiven die in de gemeente Châteauneuf zelf of in een van vier specifiek aangrenzende gemeenten zijn geteeld. Alles wat buiten dit wijnbouwgebied wordt verbouwd en geproduceerd, mag niet als “Châteauneuf-du-Pape” worden gelabeld, maar wel als “Côtes du Rhône”. Rode en witte wijnen zijn toegestaan, maar roséwijnen zijn binnen de AOC van Châteauneuf-du-Pape niet toegestaan.
Er zijn ongeveer 320 wijnbouwers in de regio en 3200 hectare wijngaarden, grotendeels aangeplant met blauwe druiven. Slechts ongeveer zeven procent van de wijngaarden is beplant met witte druiven, waarvan Grenache Blanc, Clairette en Roussanne het meest voorkomen. Er zijn 13 toegestane druivenrassen, of zelfs 18 als je sommige witte druiven apart telt van hun rode tegenhanger (Grenache kan bijvoorbeeld Grenache Noir en Grenache Blanc zijn). Toch gebruiken de meeste producenten voor het grootste deel van hun productie vooral vier belangrijke blauwe druiven: Grenache Noir, Mourvedre, Syrah en Cinsault.
Het mysterie van de blend is wat wijnen uit Châteauneuf echt bijzonder maakt. Sommige producenten vermelden op het achteretiket de cépage, ofwel de percentages van de druivenrassen, al is dat niet verplicht. Voor veel producenten is de samenstelling van de wijn een goed bewaard geheim. De meeste blends worden gedomineerd door de pruim-, framboos- en subtiele roodfruitachtige jamtonen van de Grenache-druif, maar liefhebbers waarderen deze wijnen ook om de unieke “garrigue” of kruidige smaak die wordt toegeschreven aan het zeer specifieke Rhône-terroir van het gebied. In Châteauneuf kunnen producenten zelfs witte druiven aan hun rode blends toevoegen om frisheid en zuren te behouden, vooral wanneer warmere groeiseizoenen zorgen voor hogere suikergehaltes in rode druiven, wat leidt tot meer alcohol en minder frisheid in het glas.
Van de opkomst en ondergang van middeleeuwse kastelen en vooraanstaande pausen tot de bescheiden oorsprong van een landbouwgebied dat als eerste zijn kwaliteitswijn beschermde: Châteauneuf-du-Pape is niet alleen een wijn met een iconische fles en een mysterieuze blend, maar ook een regio met een rijke geschiedenis die een grote rol heeft gespeeld in het ontstaan van moderne kwaliteitswijn zoals we die vandaag wereldwijd kennen.
Welke wijnbouwer uit Châteauneuf-du-Pape is jouw favoriet? Deel het met ons op social door @Coravin en @HistoryandWine te taggen op al je kanalen!